Oihana Errea Lorenzo

Oihana, 2024ko azaroaren 4an hasi zinen lanean. Beraz, antzinakotasun txikiena duen bigarren pertsona zara. Nola ikusten da NILSA iritsi berriaren ikuspegi horretatik?

Lehenik eta behin, asko gustatu zaizkidan bi gauza aipatu nahi nituzke. Alde batetik, ikerketari, garapenari eta berrikuntzari (I+G+b) ematen zaion garrantzia. Ez dio zertan eman: NILSA hondakin-ura arazteko eta haren deribatuak kudeatzeko tresna gisa sortu baitzen, hala nola ur zikina garbitzeko prozesutik geratzen den lohia. Legeak bete besterik ez luke egin beharko, eta jarduera-marjina zorrotzenetara muga liteke; hala ere, harago joan nahi izan du, balio erantsia sortzeko I+G+b arlo bat irekitzea. Ekimen hori onartu egin behar da, oso positiboa delako eta diru publikoa ondo kudeatzen delako. 

Eta hemen dator arreta eman didan bigarren gaia: ezagutza sortzeko finantzaketa publikoaren kudeaketa. NILSA uraren ordainagirian ordaintzen den saneamendu-kanonaren bidez finantzatzen da. Zerga hori NILSAk kudeatzen du, eta, horren ondorioz, zati bat I+G+bra bideratzen du. Horrekin, informazio erabilgarria ematen nahi da prozesuak hobetzeko, eraginkorragoak izan daitezen. Hau da, ezagutzan inbertitzen da, eta hori finantzaketa publikoaren erabilera oso baliozkoa dela iruditzen zait. 

Hori garrantzitsua dela uste dut, gainera, nire ibilbide profesionalean oinarrituta azaltzen bada. Ni Iruñean jaio nintzen, eta biologian eta biokimikan lizentziatura bikoitza ikasi nuen. 2009an Bartzelonara joan nintzen masterra eta tesia egitera Bartzelonako Unibertsitateari atxikitako IBIBAPS ikerketa-zentroan. Ondoren, Erresuma Batura joan nintzen bizitzera, doktoretza ondoko ikertzaile gisa, Cambridgeko Unibertsitatera zehazki, eta han hiru urte eman nituen. Hiru urte horien ondoren, Eli Lilly munduko enpresa farmazeutiko handienetako batek fitxatu ninduen, zaharrenetako bat ere badena, 1876an sortu baitzen. Gaixotasun neurodegeneratiboen benetako tratamenduei erabat aplikatutako oinarrizko ikerketaren esparruan egin nuen lan. 

Nire tesia esklerosi anizkoitzaren hantura-ingurunean neuronen mitokondrien disfuntzioan zentratu zen, eta Lillyn gaixotasun neurodegeneratiboetarako diana terapeutikoak ikertzen genituen. Baina AEBko konpainiak berregituraketa bat egin zuen, neurodegenerazioari lotutako tratamenduen aldean beste tratamendu batzuk lehenetsiz, eta, beraz, nik lan egiten nuen zentroa itxi zuen. Alabaina, lanpostu bat eskaini zidan Bostonen, eta beste konpainia batek, Suitzan, baina Espainiara itzultzea erabaki nuen, nire egoera pertsonala ere kontuan hartuta, nire senarraren karrera profesionala kontuan hartzea barne.

Itzultzean, erreferentzia nazionaleko bi erakundetan lan egin nuen, baina hazten ari naizela sentitu behar duen pertsona naiz, hori etengabeko motibazioa baita niretzat, eta azkenean, NILSAn hobeto egin ahal izango nuela pentsatu nuen. Bestalde, adinarekin, bizitza profesionala eta pertsonala bateragarri egitea ere baloratzen dut, eta hori oso posible da sozietate publiko honetan.

Arloko arduradunari ohartarazi nion nire ibilbideak ez zuela zerikusirik hondakin-urarekin, ezta haren deribatuekin ere, baina Gomezek erantzun zidan: “Hori ikasi egiten da”. Eta horrela izaten ari da. Zeharkako gaitasunak, hala nola hizkuntza menderatzea, ikertzeko edo proiektuak kudeatzeko gaitasuna —nonahiko project management—, hori egiten ere ikusi nuen, funtsezkoak dira CARMA-H2 bezalako proiektu europar batean. Beraz, NILSAk nire profilaren aldeko apustua egin zuen, eta nik jarduera-arlo berri baten aldeko apustua egin nuen, erronka gisa, baita motibazio gisa ere; izan ere, aipatu dudan bezala, profesional gisa, baina baita pertsona gisa ere, hazteko aukera emango didan gauzatze profesional bat bilatzen dut. Eta I+G+b publikoan, azken helburua ez da irabazia, ezagutza baizik. Eta horrek parte hartzen duen pertsona bakoitzaren lan eta egoera indibiduala baldintzatzen du.

Zehazki, nola izan zen zure hautaketa-prozesua? Azal ezazu xehe, Nafarroako Gobernuko sozietate publiko batean nola sar daitekeen jakin dezan jendeak.

Linkedinen post bat ikusi nuen eta baldintzak betetzen nituela iruditu zitzaidan. Beraz, nire curriculuma bidali nuen post horretan adierazitako estekara. Hautaketa-prozesua aholkularitza-enpresa batek egiten zuen, eta hiru elkarrizketa egin zizkidan online. Lehenengoak lan-esperientziari, bilakaera profesionalari, lanposturako nire egokitzapenari... buruzkoa izan zen. Bigarrena ingelesezko elkarrizketa bat izan zen, hizkuntza menderatzen nuen baloratzeko, ingelesa jakitea funtsezkoa baita Europako proiektu bat delako. Azkenik, gaitasun orokorrei buruzko test luze samarra egin nuen, psikologikoarekin zerikusi handiagoa zuena.

Badakit aholkularitza-enpresak NILSArako hiruko hautagai-zerrenda aurkezten zuela, eta NILSAn azken elkarrizketa egiten zela, aurrez aurre. Nire kasuan, Jairo Gómez I+G+b arloko arduradunak eta Andrea López ikertzaileak egin zidaten. Hurrengo astean ni hautatu nindutela esan zidaten, eskaintza onartu nuen, eta mezu elektroniko bat jaso nuen, kontratu mota, ordainsari-baldintzak eta abar idatziz jasota geratzeko. Elkarrizketan jakinarazi zizkidaten dagoeneko, baina mezuak eskaintza irmoa izatea eta idatzita jasotzea bilatzen zuen. Baietz esan nuen, noski.

Zure lana, zertan datza?

CARMA-H2ren jarduerak kudeatzea, NILSAri dagokion zatian. Horretarako, kontuan izan behar da Europako partzuergo oso ahaltsu batez ari garela, non Shell, munduko petrolio-enpresa handienetako bat, eta lehen mailako ikerketa-figurak agertzen diren. NILSA Iruñerriko Mankomunitateak gonbidatu zuen, eta, besteak beste, administrazioen arteko lankidetza-keinua eskertzeko aprobetxatzen dut.

Horrek esan nahi du gure parte-hartzea ez dela buru izateko —beste proiektu batzuetan, NILSA taldeburua da—, baina funtsezkoa da teknologia eraginkor bat garatzeko, Arazuriko araztegian, Nafarroako araztegi handienean, aplikatu ahal izango dena, eta beste hainbatetan, lortzen ditugun emaitzen arabera.

Dagozkigun eta nire ardurapean ditudan jardueran arreta jarrita, bi ildori buruz hitz egin behar dugu. Alde batetik, esperimentuen plangintza eta exekuzioa, bai laborategian, bai eskala pilotu industrialean. Zehazteko, esan behar dut gure nahia hondakin-uretatik ateratzen diren lohiek sortzen duten biogasa optimizatzea dela. Biogas horrek, beste konposatu batzuen artean, metanoa eta karbono dioxidoa ditu; metanoarekin hidrogenoa sortu nahi du CARMA-H2 proiektuak. Gaur egun, Arazuriko araztegiaren kasuan, biogasak araztegia energiaz hornitzea ahalbidetzen du, funtziona dezan. Jasangarritasunaren eta karbono-neutraltasunaren lorpena da, Europar Batasunak eskatzen duen bezala, eta ingurumenerako ezin hobea izanik. Proiektuaren esperimentuekin, aukerak hobetzea eta zabaltzea da asmoa, hau da, prozesuak optimizatzea. 

Bestalde, ildo baten helburua lohien biogasetik hidrogenoa nola sortzen den matematikoki modelizatzea da. Gogora dezagun hondakin-ura araztegi batean tratatzen dela, ibaira garbi itzultzeko, eta lohiak edo materia organikoa sortzen dituela, eta horiek ere tratatu egin behar direla. Arazurin digestio anaerobiko mesofilo baten bidez egonkortzen dira, hau da, beroarekin eta oxigenorik gabe. Araztegiaren barruan gertatzen diren jarduera guztiak simulatzeak, bai uraren ildoan, bai lohien ildoan, aukera ematen du askotariko ereduak lortzeko: akatsak detektatzen dituztenak, prozesuak hobetzen dituztenak, aurrerapenak planteatzen dituztenak… Horixe da modelizazio matematikoa, beharrezko ezagutza: dagoeneko egiten dena hobetzea geroko aplikazio praktikoetarako.

Hori esanda, proiektu honetan dagoen gai berritzaile bat nabarmentzeko aprobetxatu nahi nuke. Biogasaren metanoa energia garbi –hidrogenoa– bihurtzeko aprobetxatzeaz gain, biogas horretan dagoen karbono dioxidoa eta metanoa hidrogeno bihurtzeko prozesuan sortzen dena ere aprobetxatu nahi da. Orain arte ez da ezer egin konposatu horrekin eta, hala ere, asko erabiltzen da elikagaien industrian: edari karbonatatuetan, burbuilak dituztenetan. Helburua karbono dioxido hori harrapatu eta likidotzea da, eta industrientzako baliabide bihurtzea. Industriak ezartzea funtsezkoa baita Nafarroan.

Nola sentitu zara kide zaren taldearen barruan? NILSAn gertatzen den moduan, aspalditik finkatutako inguruneetan pertsona berri bat nola integratzen den jakin nahi genuke.
Oso ongi, oso atseginak dira. NILSAren Tuterako bulegoan lan egiten dut, enpresako I+G+b arloa bertan baitago, Jairo arduradunarekin, Andrea, Itsaso eta Dayana ikertzaileekin eta hegoaldeko araztegietako bi ikuskapen- eta eragiketa-teknikarirekin: Vanesa eta Julio. Ni departamentu batean dozenaka pertsona eta kasuren batean milaka langile dituzten inguruneetatik nator, eta talde txiki batean egoteak berotasun handiagoa ematen dit lan-giroan, eta, era berean, errazagoa da ikasteko eta gai profesionalak konpontzeko informazioa lortzeko.

Nolakoa izatea gustatuko litzaizuke zure karrera profesionala? Nola imajinatzen duzu zeure burua hamar urte barru?

Esparru zientifikoa alda dezakedala eta nire ezagutzak eman ditzakedala ikusi dut, baita ikasi eta egoera berrira egokitu ere. Mundu biomedikotik nator, eta inguru honetan ikasitako guztia eman dezakedala uste dut, baina orain axola duen zientzia egin nahi dut, zerbait positiboa egiten lagunduko duena, hala nola ur-zikloaren kudeaketan eta horren deribatu izugarrietan. Lehen ere hala egiten nuen, zalantzarik gabe; izan ere, gaixotasunak arintzen dituzten sendagaiak ekoizten nituen, baina helburu ekonomikoen eta irabazi-asmoen baldintzatzaileekin. Hemen ez dago halakorik, eta baloratu egiten dut, baita motibatu ere.

Zure ustez, Nafarroako herritarrek balioesten dute Nafarroako Gobernuari atxikitako sektore publikoak egiten duen lana?

Ez da ona orokortzea: nire inguruan eta nik neuk bai baloratzen ditugu Nafarroako zerbitzu publikoak. Erresuma Batuan, adibidez, sistema publikoa eremu askotan dago, baina, nire ustez, hemen ez dauden hutsune asko ditu.

NILSAren kasuan, ikusten dut hemen lan egiten dugunok oso kontziente garela diru publikoa erabiltzen dugula eta, arazketa kudeatzeaz gain, ikerketarekin balio erantsia eman badiezaiokegu, askoz hobeto.

Zure ustez, zer ekarpen egin diezaioke beste arlo batzuetako talentu freskoak 50 eta 55 urte bitarteko lan-talde bati, NILSAren kasuan, esaterako, txandakatzea oso txikia izanik, eta iraupena oso handia?

Aniztasun orok aberastu egiten duela uste dut. Adinari, lanbide-esperientziari, ezagutza-esparruari eta abarri dagokienez. Nik ikuspegi osagarria eman dezaket maila zientifikoan eta ikuspegi europazalea, baita globalista ere, Erresuma Batuan urte askotan bizi izan naizelako eta multinazional estatubatuar batentzat lan egin dudalako. Eta NILSAn ezagutza, aukera berriak, project manager gisa jardutea Europako partzuergo oso indartsu baten barruan, eta nire bizitzarekin bateragarri egiteko baldintza onak ematen dizkidate. Horren guztiaren ondorioz, lanera etorri nahi dut egunero, motibatuta sentitzen naiz.

Eta alderantziz, zer ikasten ari zara gehien zure lankideen eta nagusien beteranotasunetik?

Euren ezagutzak, jakituriak, hondakin-uren arazketan eta lohien tratamenduan egin duten ibilbide handiak: ikasteak gogobetetzen nau.

Europako proiektuez ari garenean, zenbaki ekonomiko handiez eta asmo handiko helburuez ari gara. Fitxatu zintuzten proiektua guztiok ulertzeko moduan azal dezakezu? Hau da, hondakin-urarekin zerikusirik ez duen jendearentzat modu errazean azal dezakezu.

Azaldu dudan bezala, proiektua matematikoki modelizatzean eta Arazuriko araztegiaren gaitasun metanogenikoa —metanoa sortzeko gaitasuna— hobetzeko esperimentatzean datza, Nafarroako kasu zehatzean, baina beste batzuetara estrapolatu daiteke, baita Nafarroan ere.

Beraz, digestio anaerobikoaren egungo prozesua nola optimizatu behar den jakiteko oinarrizko ezagutza lortu behar da. Lehen esan dudan bezala, prozesu horren bidez lohia egonkortu eta baliabide bihurtzen da, energia bihurtzen dugun metano, alegia.

Ondorengo faseetan, lortutako hidrogenoaren erabiltzaileak bilatuko dira, eta gas hori sortzen den lekuaren araberako aplikazio posibleak aztertuko dira. Hurbiltasunaren printzipioa ere kontuan hartu behar dugu. Gainera, teknologiak ontzen joango dira, eta horrek esan nahi du erabilitako teknikak hobetzen joango garela, behar dugunera ahalik eta gehien egokitzeko eta eraginkorrak izan daitezen. Ildo horretan, Tuterako araztegian NILSAk duela hamabost urte muntatu zuen laborategia eta lohiak aztertzeko beste proiektu batzuetarako duela urte batzuk eraikitako planta pilotuko digestoreak erabiliko ditugu.

Zure ikuspuntutik, zein izango litzateke proiektu honen lorpenik handiena?

Alde batetik, hidrogenoarekin lotutako teknologiak heltzea, eta, bestetik, eta hemen, nire ustez, aukera handia dugu biogasean dagoen karbono dioxidoa harrapatu eta likidotzea.

Une honetan karbono dioxido horrekin ez gara ezer egiten ari, berez, hondakin bat da, hondakin bat, baina, hala ere, elikagaien industrian oso erabilgarria izan daiteke, lehen ere azaldu dudan bezala. Nafarroarentzat funtsezkoa da industria hori, eta harentzat gas likidotua lehengai oso beharrezkoa eta lortzeko oso erraza izan liteke, hemen lortuko bagenu.

Biogasa harrapatzeko eta likidotzeko teknologia, gainera, askoz aurreratuago dago, heldutasun industrial handiagoa dago, eta, beraz, emaitzak berehalakoagoak izango lirateke, kontuan hartuta I+G+bren zati handi batean berehalakotasuna urteak direla, baina NILSAk duela hamar urte ez zuen Europako proiekturik, eta gaur egun hamar baino gehiago ditu. Sektore publikoan ere aparteko zerbait da: denbora azkar igarotzen da, eta funtsezkoa da aurrera egitea, NILSAn bezala.

Laburbilduz, uste dut jasangarritasunaren eta ekonomia zirkularraren erakustaldi praktiko bat izango litzatekeela, I+G+b publikotik, guztion dirutik abiatuta, ingurumenaren, industria-ehunaren eta zientziaren onerako erabilia.

Laburpen-esaldia:
Eraginkortasun handiagoko biogaseko instalazio batean, urrats batean H2 presurizatua eta CO2 sortuko dituen erreaktore modular bat garatzea.
 
Nafarroako bazkideak: Nafarroako Industriaren Elkartea eta Servicios de la Comarca de Pamplona S.A.
Beste bazkide batzuk Hera Holding, Hábitat, Ecología y Restauración Ambiental SL, CoorsTek Membrane Sciences AS, Haffmans BV, Fondazione Icons, Shell, Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiaren Estatuko Agentzia,  SNAM S.P.A, SINTEF AS, Pentair Union Engineering AS
Deialdia: Horizon-JTI-CLEANH2 2023 01 05
Gauzatzeko epea: 2024/10/01 - 2026/10/30
Aurrekontua, GUZTIRA: 9.954.418,76 €
NILSAren aurrekontua: 182.750,00 €
Dirulaguntzak: Horizonte Europa (% 70 - 127.925,00 €)

NILSAko parte-hartzaileak:

• Oihana Errea (% 100 - 1.592 ordu)
• Andrea López (% 10 - 159,2 ordu)
• Jairo Gómez (% 10 - 159,2 ordu)